در عظيم خلوت من               در عظيم خلوت من / هيچ غير از شکوه خلوت نيست ... ـ فريدون ايل بيگی            به سراغ من اگر می آئيد / نرم و آهسته بيائيد / مباد که ترک بردارد / چينی نازک تنهائی من

فريدون ، دانشی که رفت ...  *1          

فريدون دانشی که رفت...(زندگينامه)      کمی بلند    PDF   HTM    کوتاه  HTM     PDF 

آخرين همسفر(اشعار)  PDF     HTM    

نوشته های سياسی

پراکنده (ترجمه ها)

عکسها

  

پيشاپيش بگويم :

آنچه که در زير می آيد ، زندگينامهء اوست بامدد از خاطراتم *2 و بيشتر از ديده هايم تا شنيده هايم - فريدون  عادت نداشت ، نمي خواست يا ياد نگرفته بود از خود بگويد . و هرچه را که می توان "سند " ناميد( دستنوشته ها ، نامه های ِ نوشته به دوستان يا دريافتي از آنها و ... ) را قبل از رفتنش بدست ِ آتش سپارد- به جز اندکی که در نزدِ من و در جای ِ ديگر ، به سهو يا به عمد ، فراموش کرده بود.

زندگي ِ اورا به سه دوره می توان تقسيم کرد :

1. سي و دو سالی که در ايران زيست با دوستان ِ بسيار که بيشتر دورانی بود ادبی/اجتماعی .
2. هجده سال ِ اول ِ اقامتش در فرانسه ( و 9 سالی از آن ، بعد 22 بهمن ِ57 ، با رفت و برگشت های ِ مرتب و گاه بی وقفه اش به ايران و اقامت های ِ بالنسبه طولانيش ) .

در اين دوره ، به جز با دوستان ِ جديد ( و قليل ) ، تمام ِ روابطش را با دوستان ِ قديمی ( وبيشتر ادبی ) بالکل قطع کرد . با تنها کسي که دوباره رابطه برقرار نمود احمد ِ شاملو بود.
3. دوازده سال ِ آخر ِ زندگيش توام بود بابه شک کردن بر معيارهايش ، با بازنگری ِ کامل برگذشته اش . بسياری از باور هايش را از دست داد - بی آنکه لحظه ای از " انسان ِ اجتماعی " *3 بودن بدور گردد . از قبل ميدانست ( ولی اينبار ديگر پرهيز نکرد تا ياد بگيرد که ) "ياران " هميشه يار نيستند واين همراه بود با سرخوردگی هاي ِ بسيار و در تنهائی ترين ِ تنهائی ها بسر بردن : بسيار داد و گيرندگان ، آنگاه که ديگر نمي خواست آنسان بدهدکه آنان خواستارش بودند ، فراموشش کردند ... بگذريم که گذشتن گويا خوبست !            م. ايل بيگي 

 

 

 

در 17 مرداد 1317 در بندر ِ انزلی ( که در آنزمان نام ِ عاريتی ِ قلدر رضا ، يعنی پهلوی را داشت )  بدنيا آمد.

فريدون ( اولين فرزند ِ خانواده ای با هفت فرزند:سه دختر و چهار پسر) ، سيزده سال از من، آخرين فرزند ، بزرگتر بود و بالطبع کودکی اورا نديدم و نشناخته ام ( برف را می بينم و فاخرانه می گويم : می بارد ! ) . مگر شنيده هايم از اين وآن . راويان ( از جمله مادرم و نه تنها او ) چنين میگويند : از کودکي آرام و بی آزار و گوشه گير و درخود و با حجب و حيا *4 .  از نو جوانی و سالهای ِ اول ِ جوانيش هم چندان چيزيی نمی دانم .

تحصيلات ِ ابتدائی و نيمی از دبيرستان را درهمين شهر گذراند و نيمهء ديگررا در دبيرستان ِ دارالفنون ِ تهران به پايان رساند . به گفتهء تمام ِ شاهدان ، از شاگردان ِ نخبه بود . در محلهء عرب ها ، در ناصرخسرو ، در اتاق ِ کوچکي ميزيست و برای ِ امرار ِ معاش وتهيهء مخارج ِ تحصيل - بدلبل ِناتواني ِ خانواده برای ِپرداخت ِتمام ِ آنها – ، شبها به انواع ِ کارها ، از جمله نجاری ، می پرداخت .

 
با اخذ ِ ديپلم ِ ادبی ، به تعبير ِ معروف به " خدمت ِ نظام " رفت و با درجهء ستوان سومی ، در تهران و خاش ،
18 ماهی خدمت کرد . ارتش را عليرغم ِ تمايل ِ فرماندهانش براي ِ ماندن ، ترک کرد و چند ماهی در بيکاری بسر برد و همزمان با اعتراضات َ مردمی و دانش آموزان و دانشجويان و معلمان که منجر به کشته شدن ِ معلم خانعلی ( بگمانم در سال ِ 1339 – درجائی خواندم که درفروردين 40 بود  ) و تظاهرات بنفع ِ مصدق *5 در رابطه با جريان ِ روشنفکری ای که گويا اشرف پهلوي براي ِ بدام انداختن ِ روشنفکران ِ مخالف براه انداخته بود ، دستگير شد و دو سه ماهی در زندان ِ قزل قلعه بود و در شب ِ چهارشنبه سوری آزاد گرديد .

بعد از آزادی از زندان ، باز چندماهی بيکار بود و سپس در آزمون ِ استخدامی ِسازمان ِ بيمه هاي ِ اجتماعی برگزيده شد و به کار در اين سازمان پرداخت .
کمی بعد خواهرم ،
نسرين ، به استخدام ِ وزارتِ پست و تلگراف و تلفن درآمد و با کومک مالی ِ فريدون و نسرين ، از محلهء خانی آباد و تهرانچی ِ راه آهن به ميدان ِ ثربا رفتبم و باصطلاح شمال ِ شهر نشين شديم !
*6

بعد از دوسال ، کمي شمالی تر شديم و به محلهء باغ ِ صبا / سليم رفتيم و از همين خانه بود که از طرف ِ سازمان ِ بيمه های ِ اجتماعی ِ کارگران ِ ايران به مدت ِ شش ماه به فرانسه فرستاده شد تادر زمينهء بيمهء کارگران و طرز ِ کار ِ تامين ِ اجتماعي ِ Sécurité Sociale فرانسه مطالعاتی انجام دهد . بعد از بازگشت به ايران ، گزارش ِ مفصلي تهيه کرد و در اين گزارش خواندم که يکي از پيشنهاداتش ، تغيير نام ِ سازمان ِ بيمه هاي ِ اجتماعی ، به سازمان ُ تامين ُ اجتماعی کارگران بود که چندي بعد جامهء عمل به خود پوشيد و برياست ِ ادارهء جديدالتاسيس ( ادارهء بيمه های ِ جديد ) که باحتمال ، بنايش به پيشنهاد ِ خود ِ او بود ، برگزيده شد .

در همين ايام با فريدون ِ گيلانی جنگ ِ ادبي ِ " جگن " را بيرون دادند که از آن چهار شماره ( کتاب ) در آمد *7 .  و با همين گيلانی و حدودا  در  همين ايام ، کتاب ِ  "  نموداری از شعر ِ امروز ِ ايزان " ( معرفی ِ اشعار ِ شاعران ِ معاصر ، همراه با چند نقد ) را چاپ کردند .

 دفيفا بياد ندارم که در چه سالی ، بين ِ 42 و 45 – احتمالا در 45 - ، در آزمون ِ سراسري ِ دانشگاهها شرکت کرد و در رشتهء زبان ِفرانسه حائز ِ رتبهء اول شد ( در آنزمان عکس ِ شاگردان ِ اول ِ رشته های ِ مختلف را در روزنامه ها منتشر مي کردند ) . و در رشته حقوق ِ قضائی هم قبول شد و همين رشته را انتخاب کرد .

در سال ِ 1344 ، کمی بعد از برگشت به ايران ، اولين دفتر ِ اشعارش را با نام ِ آخرين همسفر به سرمايهء شخصی به چاپ رساند و پخش آنرابه عهدهء انتشارات ِ انديشه ( خيابان ِ شاه آباد ِ سابق ) گذارد .


در همين خانه و در همين سالها ، فعاليتهای ِ ادبی ِ فريدون شدت گرفت و رفن و آمدهای ِ دوستانش بيشتر و بيشتر .

واما فعاليتهای ِ ادبی فريدون ، به گفتهء خود ِ او ، از 17 سالگی آغاز شد:

"  کمتر از 17 سال داشتم که اولين شعرم در صفحات ِ " ادبی ِ " ايران ِ ما " که زير نظر ِ فريدون ِ توللی اداره مي شد ، انتشار يافت و  حدودا در همان حوالی اولين  ترجمه ام ، دو شعر از Rosnard [ ژيل رونار ] ، شاعر ِ قرن ِ شانزده فرانسه ،  در "بامشاد " به  سردبيری ِ شاملو ( که آن وقت ها اورا فقط به نام مي شناختم ) [...] " *8

       تا آنجا که من ديده ام و مي دانم ، نوشته ها ( نقد ِ ادبی ) ، اشعار و ترجمه های ِ بيشماری*9 را در نشريات ِ مختلف ، از جمله در : ايران ِ ما ، بامشاد ، فردوسی ( به سردبيري ِ شاملو و بعدها محمود ِ عنايت و کمنر يا اصلا در دورهء عباس ِ پهلوان ) ، آسيای ِ جوان ، ماهنامهء اطلاعات ( به سردبيري ِ شاملو ) ، کتاب ِ هفته ( بيشتر در دوران ِ شاملو و محسن ِ هشترودي و کمتر يا اصلا در دوران ِ علی اصغر ِ حاج سيد جوادی  و به. آذين ) ، انتقاد ِ کتاب ، هنر و سبنما ، آژنگ ( مسئول ِ بخش ِ ادبی فرهنگ ِ فرهیبازار ( بعدها با نام ِ سايبان و هردو زير ِ نظر ِ محمد تقی ِ صالح پور ) ، آرش ( در دوران ِ اسلام ِ کاظميه و شايد هم در دوران ِ سيروس  طاهباز ) ، بارو *10 ، خوشه، نگين (عنايت ) و... گاه بانام ِ مستعار ِ ف. (الف ) شاهين ، گاه بی نام و در اکثر ِ موارد با امضاي ِ فريدون ِ ايل بيگی منتشر کرد .
تا زمانيکه
خوشه در مي آمد ، تمام ِ بعد از ظهر ها و بخشی از شبهايش را ، بعد ار کار ِ روزانه اش در بيمه هاي ِ اجتماعي ، در همکاری با شاملو در دفتر ِ خوشه ( پشت ِ بهارستان ، نزديک به سازمان ِ برنامه ، کوچهء صفيعليشاه ؟ ) ميگذراند و هرگاه که مدرسه نداشتيم ، مرا و يا برادرم ، حسين را با خود می برد .


تر
جمهء مرديکه به شيکاگو رفت از ريچارد رايت را انتشارات ِ اشرفی (باحتمالِ زياد در سال ِ
45 ) بيرون داد و سقراط ِ مجروح از برشت (ترجمه : تقرير از هوشنگ ِ ازبيجاری ، تحرير از فريدون ِ ايل بيگی ) را در سال ِ 48 انتشارات ِ پيام . پيش از ترک ِ ايران ، جنوب  (بگمانم از ژولين گرين ) و عنکبوت ( از هانري ترويا ) را در اختيار ِ انتشارات ِ بامداد قرار داد و اين انتشارات حتی در صفحات ِ داخلي ِ کتابهايش ، خبر از " بزودی منتشر مي شود " شان ميداد و من نمي دانم که بالاخره آنها را چاپ کرد يا نه .

در سال ِ 46 , کمی پيش و لختی بعد از جنگ ِ ژوئن ِ 67 اعراب و اسرائيل ، شبها ، بعد از اتمام ِ کارش در بيمه های ِ اجتماعي ، در سرويس خارجی کيهان ، به ترجمهء مقالاتی از خبرگزاری ها ميپرداخت و من هنوز دستخط ِ چند تائی از اين ترجمه هارا دارم .

دراين سالها ، تقريبا با اکثر ِ کسانی که در شعر و ادب سرشناس بودند، اگر نه دوستی ، لااقل آشنائی داشت . غالبا آنهارا در کافهء نادری ، کافه فيروز ( که روز هاي ِ محفل ِ آل ِ احمد و روزهای ِ محفل ِ شاملو راداشت و صاحب يا گارسونش پير ِمرد ِ ارمنی ِ بشاش و چه شکلات هاي ِ گرم و نابي داشت ! ) و شبها در هتل ِ مرمر می ديد و يا به خانه مان می آمدند *11 .


در سال ِ
1349 ، تنها با پانصد تومان ، بی آنکه آشنائی در فرانسه داشته باشد و يا جائی براي ِ زيست و کاری برای ِ گذران ِ زندگي ، راهی ِ اين کشور شد و از اينجا دورهء دوم ( يا تازهء ) زندگی ِ او آغاز می شود ...


از اين دوره ، گفتنی بسيار بسيار ست که نه جايش اينجاست و نه زمانش اکنون !

پايان ِ موقت

 

کيهان چاپ ِ لندن ،  اکتبر 2000

در روزنامهء فرانسوی ِ " لوموند "    Le Monde ، در دو نوبت به تاريخ های ِ 28 و 30 سپتامبر 2000 منتشر شد

توضيحات


*1. اين عنوان ، برداشت ِ آزادی ست از لبريختهء شمارهء 39 يدالله رويائی ، آنجا که می گويد : " در آب دانشی ست / وقتي که می رود..." ( لبريخته ها ، انتشارات ِ نويد ِ شيراز ، چاپ ِدوم ، 1371 ، ص 49 ) .
*2. وقنی که می گويم " با مدد از خاطراتم ... " ، اين بدان معناست که تحقيقی تاريخی و متکی بر داده ها و موازين علمی نيست ؛  خاطره، گاه ، بامرور ِ زمان " می لنگد " و بهمين خاطر در بسياری از موارد " بگمانم " ميآورم - چراکه ممکنست که نام ِ افراد و اماکن و يا سال ِ وقايع را بدرستی نيآورده باشم .
*3. در نامه اي به دوستی به تاريخ ِ 22 ژوئن ِ 1998 می نويسد : " ... من که توفانها را پشت ِ سر گذاشته ام ، نمی دانم چرا به اين امواج ِ کوچک اشازه می کنم . اصلا نمی دانم چرا از خود سخن می گويم - از اين " من " که ذرهء ناچيزيست در مقابل ِ عظمت ِ جهان ِ هستي . آنچه برمن می گذرد [...] درمقابل ِ آنچه به تعداد ِ بيشماری از انسانها می گذرد ، قطره ايست در مقابل ِ يک اقيانوس :

گراز محنت ِ ديگران بی غمي

 نشايد که نامت نهند آدمی

پوسته هارا که کنار بزنی اين چيزيست که به گمانم مادر گذشته می جستيم (برخی براستی و محک ِ تجربه نشان داد که بسياری به دروغ - همان داستان ِ با طناب ِ پوسيده به ته چاه رفتن ) و من هنور ، نه از آن طريق ِ به بن بست رسيده [...] ، به گونه ای ديگر ، در جستجوی ِ آنم . درمقابل ِ سرنوشت ِ ديگران بی تقاوت نبودن ، آدم شدن . "
*4. واين صفات را تا آخر ِ عمر داشت . اين را فقط نزديکانش نمی گويند ، حتی دوستان ِ دور و نزديکش مي گويند . ار جمله : " حس ِ من نسبت به فريدون خيلی بيشتر از آن چيزهائيست که تعريف پذيرند . گاهی اوقات نگفتهء چيزها بيشتر از گفته شان حرف می زنند . شرافت و حجب اورا (بخصوص اين آخري را ) دور و بری های ِ ما در آن زمان نداشتند ويا لااقل به آن اندازه ها نداشتند . " ( از نمابر ِ آقاي ِ يدالله رويائی به من به تاريخ ِ 12 نوامبر 2001 ) . ويا در نامهء بی تاريخ ِ يکی از دوستانش - حوالي ژوئيهء 1998؟ - ، می خوانيم : " [...] ترا به خودت ، به گذشته ات، به کارهايت و به صميميت و صفايت ارجاع [می] دهم . براي ِ من تو از همان معدودی هستی که زندگی بخاطرشان مي ارزد - تک چراغ هائی در ظلمت ِ فراگير . "
*5. کلاس ِ دوم با سوم ِ ابتدائی بودم وبخوبی بياد دارم که اگرچه مرکز ِ تظاهرات در ميدان ِ بهارستان بود ، اما تا محلهء ما ، شاهپور/راه آهن هم آمده بود - با اين شعار ِ اصلی : " با خون ِ خود نوشتم : يامرگ يا مصدق ! "
*6. در همين خانه بود که شاملو ، درپی ِ مشکلانی بعد از جدائی ازهمسر ِ دومش ، سه چهار ماهی باما زندگی کردو هرگز از خانه بيرون نميرفت و اين ، اگر اشتباه نکنم ، همزمان بود با 15 خرداد42 . فريدون در سال ِ 39 با شاملو آشنا شد و اين آشنائی به دوستی ِ عميقی گرائيد . به مدت ِ بيش از 10 سال از تمام ِ دوستان ِ ادبی ِ قديمی اش ، از جمله شاملو ، فاصله گرفت و تنها در سالهای ِ 60 بود که روابط ِشان دوباره برقرارگرديد . فريدون در نامه ای به " احمد ِ عزيز " ، به تاريخ ِ 22 ژوئن 1998 ، از جمله چنين نوشت : " وه ! چه دورانی گذشت . تو و من هم زنجير بوده ايم ، و دو قرباتی ِ سرنوشت [...] بعد از لسان الغيب ، حافظ ، گمان نمی کردم که کسی بتواند در زبان ِ فارسی معجزه کند . مدتهاست که ميدانم اشتباه کرده ام : حافظ ِ زمان ، معجزه گر ِ جديد ِ اين زبان ، نامش احمد ِ شاملو ست "

و شاملو ، در کتاب ِ " لورکا ، ترانه های شرقی و اشعار ديگر "( ترجمهء احمد شاملو ، سازمان انتشاراتی ، فرهنگی و هنری ابتکار ، چاپ اول 1359 ) را اين گونه برای ِ فريدون امضاء کرد : " براي فريدون عزيز ، رفيق هميشه . 19.11.59 "

*7. فريدون ِ گيلانی ، بعد از سال ِ 57 ، يک کتاب ِ ديگر ( همراه با آربی آوانسيان ، سعيد ِ سلطانپور و ناصر ِ رحمانی نژاد ) از " جگن " را منتشر کرد . 

*8. به نقل از نامهء به تاريخ ِ 22 مه 1997 فريدون به " ژ " و " ب " ( از دوستان ِ خيلی خوبش که فريدون به شدت به آنها علاقه داشت ) . 

*9. از جمله از : پل والری ، آندره ژيد ، آندره بروتون ، شارل بودلر ، سارتر ، آلبر کامو ، چخوف ، ژيل رُنار ، فرانتس کافکا ، لورکا ، روبر مرل ، ريچارد رايت ، ماکس برود ، مارتن دو گار ، تادوش نوواکوفسکی ، مالارمه ، داستايوسکی ، تولستوی ، ژولين گرين ، ادگار آلن پو ، بالزاک ، هانری ترويا ، آراگون و بسياری نامهای ِ آشنا و نا آشنا ...

*10. گردانندگان ِ اصلی  بارو ، شاملو  ( با = بامداد )  و  ( رو = رويائی )  بودند ،  اما فريدون از ابتدا تا انتها ( سه شماره بيشتر در نيآمد ) و گام به گام با آنها بود و بنوعی کاری سه نفره بود .من خود شاهد بودم که برای ِ در آوردن ِ شمارهء اولش ، سه شبانه روز نخوابيدند و بعد از اينمدت ، براي ِ استراحتکی ، يکي دو ساعته ، به خانهء ما آمدند .

رويائی خوشبختانه در ميان ِ ماست و اگر گفته ام برخلاف ِ واقعيت است مي تواند توضيح بدهد . ( بعد از نوشتن ِ اين مطلب ، از آقاي ِ رويائی از طريق ِ نما بر (فاکس) درخواست کردم تا نظر ِ خودرا بگويند و بقول ِ معروف " تنها به خانهء قاضی " نرفته باشم . جواب ِ ايشان را در اينجا می آورم : " در مورد ِ بارو و همکاريهای او نظر ِ شما درست است . ولی چون نسخه های ِ بارو دراينجا ندارم يادم نميآيد به مطالبی که فريدون همکاری کرده بود اشاره کنم."

*11. از کسانی و نامهائی که بيادم مانده است (نامهای ِ با حروف ِ درشت ، کساني بودند که مرنب و گاه هر شب و هر روز ، و مابقی بندرت يا کمتر : ) منوچهر ِ آتشی ، نصرت ِ رحماني ( که با خط ِ زيبايش - لااقل از نگاه ِ کودکانه ام - ، بروي ِ ديوار ِ گچی ِ اتاق ِ فريدون ،  اين گفتهء  سارتر  از کتاب ِ دستهای ِ آلوده را نوشته بود  : " آلوده تر از دستهای ِ آلوده ، دستهای ِ شسته از همه چيز است!"، احمد ِ شاملو، مظفر و يدالله رويائی  محمود کيانوش ، حسن ِ قائميان ، صفدر ِ تقی زاده ، محمود ِ عنايت ، غلامحسين ِ ساعدی ، بهرام ِ اردبيلی ، پرويز ِ شاپور ، ( و شايد سيروس ِ طاهباز ، اسلام ِ کاظميه ، نجف ِ دريا بندری ) ، فريدون ِ گيلانی ، نوذر ِ پرنگ ، روستا باختری ( نويسندهء افغانی ِ مقيم ِ ايران در آنزمان و اکنون در آلمان ) م. آزاد ، منوچهر نيستانی و بسياري نامهاي ِ ديگر ...